ADIGA QABIILKAA?! Faallo

imageADIGA QABIILKAA?! Faallo

Bar AMA Baro – Dhowr kun oo sanno dhalshadii Nabiciise CS kahor, Soomaalidu waxay ku nooleed deegaan kooban oo ku sii jeeda Badda Cas waxayna lahaayeen nidaam yar oo ay isku maamulaan una dhisnaa hab doowli ah, koox kastana waxay lahayd xirfad shaqo oo bulshada ay u qabato.

Markii ay burburtay dowladii ayaa kooxdii isku xirfad aheedba dhinac u dhaqaaqday, iyagoo wata magacii xirfada.

Mudda kadib ayaa waxaa na soo gaaray dhaqankii carabta, wuxuuna nabaray kalmada Qabiil oo Afcarabiah, oo intii xirfadu isku keentay la yiri waxaad tihiin qabiil oo waad isla dhalateen, inkastoo anu dhiig isku keenin ee xirfadii dowladii naga burburtay isku keentay.

Hadaba xirfadaha Haya’daha dowladii hore maxay ahaayeen: Gare=Qaaligii .Garjante=dacwad ooge. Garxajis=garsoore. Ciidangale=kaydka ciidanka. Warsangali= sirdoonka. Silcis= ciidanka asluubta. Biyamaal=xeebaleey. Baji-maal=beeraleey Baji oo ah ma guurguure. Tunmaal= xoogsato. Gumasoor=kan haya keydka cuntada ee shacabka., Saran soor=sareeye soore ama marti soore, moorasoor, Murasade=moorasoore, kan haya kaydka qooysaaska.Xawaaadle= kan hawada saadaaliya xiliyada. Ogadeen= oogaaadeen, kan difaaca xuduudaha cirifyada dega. Laylakase=layliye ama tababare fardaha. Owr table=kan Geela rarka bare. Dagoodi=dag oode. (dhul bixiye Geometer ). dir=di’r, golaha odayaasha xaafadda ee loo di’ra manfac sheegto. Mundulood= Mundulood ( kan dhisa guryaha deegaanka). Daarood= daarood, gurya dhise. Engineer. Gudabiirsi=xafiiska nikaaxa. Siwaaqroon =fariin qaade. Rahanweeyn= bulshada iyo xifada kale.

Waqtiyada abaaraha waxaa jirijiray kooxo dowlada deegaankeeda ka banaanka uga soo qaraabo oo xirfado gaar ah loo tababaray sida: Cowl yahan. Deerayahan( waqooyiga) .Biciidyahan. Ugaaryahan (dhumahante).

Cusbayahan( Ciisaha). waxaa kale oo jiray xifado sida : Midgaan=midkii gaanigaahaa, shiish yaqaan ( champion)sniper , xafiiska ilaalada gaarka ah eeboqorka.

Ujuuraan=ujuuruiyoaan=ujuuro waa cashuurta , Aan waa cune ( cashuur Cune waa dowlada) masuul kasta eedow la dameel uga wakill ah ayaa loo yaqiin ujuuraan ee qabiil ma ahayn.Somaalidakoofurta ayaa tiraa: ummaddu waxay u qeeybsantaa labo. Aji( shacab) iyoujuuraan( dowlad).

Dowladana waxaa loo yaqiin so’maal= cad iyo caano = xoola dhaqato Somalidu waxay u taqaan hilibka, maalna caanaha.

Waxaa kale oo jiray Ugaas ama U gaase, difaace oo ahaa taliye gaasdhan. Garaad=wasiir. Gareen = golaha wasiirada tusaale Gareenkii Ujuuraan ayaa yiri, macnaheedu waxay aheed golihii wasiirada dowlada ayaa yiri…

Intii ayna burburin dowladii Soomaalidu waxay lahayd ciidamo u habeeysan, 4 tii -horinba waxaa horjooge u ahaa taliye la yiraa Adeer. Markii la kala yaacayay ayaa koox walba dhinac u dhaqaaqday iyadoo ka kooban taliye Adeer iyo Afartiisii horimood, (4.5 ma laha halkaa ayay ka timid). Waxayna markii dambe la bexeen qabiil la yiraa 4ta ilma hebel iyo adeerkood. ( ma dhici kartaa farac yaroo hal adeer ahiyo walaalkii oo afar wiil oo farcantay dhalay?). si kastaba 4tii horin iyo adeer taliye meel ayeey dageen xirfadiina qabiilkii carabta ayay u badaleen sida:

A 4ta Samatalis Iyo adeerkood = Dige, Yusuf, Abdalle, Faramooge iyo Adeer Walaxmooge AMA Isharabe.
B) 4ta Caroone Ahmed=Ayaanle, Obsiiye,Reer caalin, Babanshe iyo adeer Xassan Ma doorte.
C) 4ta Absame=Ogaden, Jidwaaq, Baalcad,Weeyteen,Iyo Adeer Galimeeys.
D) 4ta IlmaSamaroon=Yusuf,ciise,Subeyr,Maka dooriyo Adeer Gobe.
E) 4ta Ilma Ismaan iyo adeerkood =Abgaal, Wacdaan, Moobleen, Ilaawaay ismaan iyo adeer Hilibi,.
F) 4ta H/gidir iyo adeerkood=Sacad, Cayr, Saleemaan, Saruuriyo AdeerDuduble.
E) 4ta isaaq.4 habarmagaadle iyo 4 habar xabuusheed.
Afar afarta aanu dhalashaahaan ma ay jiraan?mise waa qaabdhismeedkii dowladii hore?

Dhowr kun oo sanokahor ayay jiri jirtay boqotooyadaa xirfadaha ku dhisneed .

Haddii aad fiiriso darbiga taariikhda ay ku qortay boqoradii faraacinada ee Xasabshuut waxay leedahay boqrtooyada Soomalida ee badda cas waxaa xakumayay Boqr lagu magacaabiji ray Baraxoow Raage, laga yaabee kalmada Baraxoo caana ah inay tahay halaaanka keenay in duubabka caana lagu shubo, Raagana ay tahay duco noo raag ah Taariikhda iyo sawira gacmeedyadiisa waxaad kaheli kartaa, taariikhda ganacsi ee faraacinadii hore iyo buugaag uu ka mid yahay ( Baqyatu al- Aamaal). Mudadaa ka horeeysays oo dagitaankii diinta Islaamka iyo tan Masiixiyada ,Soomaalidu sida ummadii kale ee jaahiliga waxay lahaayeen diin dhaqameed u gaar ah oo ay caabudaan sida: waaq, jid waaq kan safarka. barwaaq kan xoolaha. Ceelwaaq kan biyaha. isxiji waaq, Eebe, Faxane, Naruuro, Magan, Nayroos,Yahuu iyo kuwa kale.

Dhamaan magacyadaa oo weli qaar ay Soomaalidu isticmaasho sida marka ay ku leeyihiin: Eebehii ku abuuray ka baq, inkastoo magaca Eebe uuna ku jirin 99 magacyada ALAAH, hadanawaa haraadgii diimahii intaan islaamku na soo gaarin.

Gabgabo, hadiiba qabiildaa aan sheeganayno ay yihiin xirfado dowladii naga bur burtay ay laheed, hadda intii isku xirfad ah ama isku wasaarad ka shaqeeyso maan qabiil ka dhigno, intaad sheegan leheed reer hebel oo aan isku hubinyaa DNA ka qaaday? Ama maan Raxaneeyn wada noqono ayaa daalaga wada helaa qabiilada aan kalas hheganeeyno ee maanta 4.5 loo yaqaan. Hadda adigaqabiilkaa? Xarfadee? Ma waxaa tahay beesha caafimaadka, waxbarshada, ciidanka , ganacsatada, warshadaha, xooladhaqatada, beeraha, maamulka. kuwa aad isku xirfada tihiin miyaad ku beel tahay, kuwa aad isku deegaankat ihiin, kuwa aad isku aragtida tihiin, kuwa aad isku qabiil sheegatiin adiga waa kugu wareereen qabiilkaa?, umaleeynmaayo in qabiil Soomaali kaaga sokeeyo aad ku nacfi doontid kuna magac yeelan doontid, qarana ku noqon doontid.

NB.waa aragti qofkeed qoraalkani,waa feker ku saleeysan qofba sida ay ula muuqato, waxaad xaq u leedahay inaad kuligii beeniso, ka saxdo khaladaadka, wax ka bedesho, wax kudarsato, aragtidaada xor ayaad u tahay.

Advertisements

Leave a comment

No comments yet.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s